علي بن حسين انصارى شيرازى
229
اختيارات بديعى ( قسمت مفردات ) ( فارسى )
سلق جبلى سلق برى بود و بشيرازى بيخ آن را جليمون خوانند و آن جلتاق بود و بپارسى آن را آزاددارو خوانند و حلموت و طبيعت آن گرم و تر بود و بر نقرس و مفاصل ضماد كردن عظيم نافع بود و جهت سرفه بلغمى با نبات سفوف ساختن مفيد بود سلق الماء جار النهر بود و گفته شد سلق البرى سلق جبلى بود و آن نوعى از حماض بود سلت آن را بپارسى جو برهنه گويند و بيونانى طوغيس و آن مانند گندم بود و در صفت شعير گفته شود سليخه قسيا خوانند پوست درختى است كه آن درخت را سليخه خوانند و سلخ و سليخه بدان سبب گويند كه انواع بود نيكوترين وى آنست كه سرخرنگ و سبز بود و در طبع وى اندك تلخى بود و عفوضتى تمام و چون بشكنند مانند ريوند لحمى بود و قصبهء وى دراز بود و سوراخ وى تنگ بود مانند قرفه پيچيده بود و آنچه سياه باشد بد بود و آنچه رقيق بود كسيلا بود كه بغلط سليخه فروشند و صفت آن در كاف گفته شود و گويند نوعى از سليخه هست كه ملحق بود به دارچينى و آن نيكو بود و طبيعت سليخه گرم و خشك است در درجه سئوم محلل رياح غليظ بود و مقوى اعضا و حيض بسته بگشايد و بول براند و اگر با داروهاى چشم خلط كنند تيزى چشم زيادت كند و درد سينه و پهلو كه تولد كند از اخلاط لزج يا از رياح غليظ سودمند بود و مسهل نفث الدم بود و شراب وى جهت معده و جگر سودمند بود و چون دود كنند بدان رحم را پاك گرداند از رطوبت فاسد عفن و بوى آن نيكو كند و چون با عسل بياميزند و بر رطوبتهاى لبنى كه در روى بود بيندانيد زايل كند و گزندگى افعى را نافع بود و چون بياشامند بچه بيندازد و مجموع ورمهاى گرم كه عارض شود در اندرون و درد گرده را بغايت سود دهد و سده بگشايد و بچه بيندازد و مشيمه بيرون آورد و مقدار مستعمل از وى تا يك درم بود و گويند مضر است به امعا و مصلح وى كثيرا بود و يحيى بن ماسويه گويد بدل آن نيم وزن آن دارچينى بود صاحب مخزن الادويه گويد : سليخه با فتح سين و كسر لام و سكون با و فتح خا و ها بيونانى اسليوس و بهندى تج نامند و گفتهاند پوست شاخهاى درختى است مانند لولهاى تنگ سوراخ و منبت آن در هند و عمان است و برگ آن شبيه ببرگ سوسن و ساق آن غليظ و پوست آن سطبر و سفت جسم است و گويند از درخت دارچينى بهم مىرسد و آن مستحيل به دارچينى مىشود و آن پوست درخت نوعى از دارچينى است لاتين LAURI CASSIAE CORTEX فرانسه CANELLE DE CHINE ET DE JAVA انگليسى CHINA CINNAMON سليط زيت است و گفته شد سلجم شلجم است و گفته شود سلح الحيه پوست مار بود نيكوترين آن پوست مار نر بود كه لون آن سفيد بود و اريباسوس گويد سرد و خشك بود مجفف بود اگر با